GIẢI PHÁP PHÒNG TRỪ HIỆU QUẢ SÂU ĐỤC TRÁI SẦU RIÊNG

Sâu đục trái sầu riêng (Conogethes punctiferalis) là đối tượng gây hại phổ biến mà nhà vườn cần đặc biệt lưu ý trong giai đoạn nuôi trái. Việc phát hiện sớm và áp dụng các biện pháp quản lý đúng thời điểm sẽ hỗ trợ bảo vệ năng suất sầu riêng ổn định.

I. Những tác hại của sâu đục trái sầu riêng đối với kinh tế nhà vườn

• Mất trắng chi phí đầu tư: Vết cắn phá từ sâu đục trái sầu riêng làm quả bị nhiễm nấm, thối ướt và rụng rớt hàng loạt khi đã cận kề ngày hái. Toàn bộ chi phí phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, nước tưới và công chăm sóc tích lũy trước đó bị thiệt hại hoàn toàn.

• Sụt giảm doanh thu khi phân loại: Trái bị hư múi do sâu đục trái sầu riêng tấn công phải bán theo dạng hàng kem hoặc hàng loại bỏ. Trái có vết sẹo khô xơ bên ngoài bị thương lái dạt xuống hàng loại, làm sụt giảm nghiêm trọng nguồn thu nhập của nhà vườn. Đây là tác hại của sâu đục trái sầu riêng nặng nề nhất ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh tế.

• Nguy cơ mất thị trường xuất khẩu: Vườn có tỷ lệ nhiễm dịch hại cao trên quả sẽ không đạt tiêu chuẩn kiểm dịch thực vật của các vựa thu mua lớn, gây khó khăn cho việc duy trì mã số vùng trồng để xuất khẩu chính ngạch.

II. Dấu hiệu nhận biết và tập tính gây hại của sâu đục trái sầu riêng

Để chủ động ngăn chặn sự lây lan, nhà vườn cần thường xuyên kiểm tra vườn để phát hiện sớm các dấu hiệu tấn công của sâu đục trái sầu riêng trong giai đoạn nuôi trái lớn đến sắp thu hoạch.

1. Dấu hiệu nhận biết sâu đục trái sầu riêng

Khi trái sầu riêng bước vào giai đoạn phát triển kích thước và tích lũy cơm, bướm trưởng thành cái hoạt động vào ban đêm sẽ đẻ trứng hình bầu dục rải rác gần cuống quả hoặc kẽ gai. 

• Dấu hiệu ban đầu (sâu non tuổi nhỏ): Sâu non mới nở gặm biểu bì ngoài vỏ, tạo các vết đốm nâu nhạt nhỏ li ti (kích thước bằng đầu tăm). Vết đốm thường xuất hiện ở kẽ gai, vùng lõm sát cuống trái hoặc nơi trái chạm nhau. Quanh vết đốm có phân sâu li ti màu nâu xám bám lấm tấm giữa các kẽ gai.

• Dấu hiệu đục khoét (sâu lớn): Sâu đục lỗ tròn rõ ràng trên vỏ quả, đùn phân sâu màu nâu đen ẩm ướt ra ngoài miệng lỗ. Thường kèm theo nhựa cây (dịch) màu vàng/nâu rỉ chảy dọc kẽ gai và có thể thấy tơ nhện mỏng. Phân sâu thường vón cục giữa gai là dấu hiệu đặc trưng dễ nhận biết nhất.

• Hậu quả thối loét thứ cấp: Vết đục trên vỏ tạo cửa ngõ cho nấm bệnh (đặc biệt Phytophthora) và vi khuẩn xâm nhập, nhất là trong thời tiết mưa ẩm. Nếu không được ngăn chặn kịp thời, sâu sẽ đục sâu vào hạt và phần cơm, gây ra các mảng thối loét nâu sẫm, hang rỗng thâm đen bên trong. 

Xem thêm: Rầy xanh hại sầu riêng: cách nhận biết và phòng trừ hiệu quả nhất

2. Tóm tắt thông tin vòng đời sâu đục trái sầu riêng

Chu kỳ phát triển của sâu đục trái sầu riêng tương đối ngắn, kéo dài từ 25 - 40 ngày tùy thời tiết nhưng tốc độ sinh sản rất nhanh, bà con cần thường xuyên thăm vườn để phát hiện sớm và phòng trừ hiệu quả.

• Giai đoạn trứng (3 - 5 ngày): Bướm cái đẻ trứng trên trái non, thường ở vị trí khuất sáng hoặc gần cuống. Trứng nhỏ, màu trắng trong và nở thành sâu non sau vài ngày.

• Giai đoạn sâu non (10 - 15 ngày): Đây là giai đoạn gây hại mạnh nhất. Sâu đục vào bên trong trái để ăn phá, tạo đường hầm, làm xuất hiện phân đen và nhựa rỉ, khiến trái bị ướt, thối, hỏng.

• Giai đoạn nhộng (7 - 10 ngày): Sau khi phát triển đầy đủ, sâu hóa nhộng trong trái hoặc khoảng hở giữa các trái trong chùm trái.

• Giai đoạn bướm trưởng thành (5 - 10 ngày): Bướm có màu kem hoặc xám nhạt, hoạt động chủ yếu vào ban đêm. Sau khi giao phối, bướm tiếp tục đẻ trứng và bắt đầu vòng đời mới.

Xem thêm: Nguyên nhân sầu riêng bị nứt gai và cách khắc phục hiệu quả

III. Các biện pháp phòng chống và triệt sâu đục trái sâu riêng

1. Biện pháp cơ giới 

• Vệ sinh và tỉa quả: Thăm vườn thường xuyên để chủ động phát hiện, thu gom và tiêu hủy những quả bị sâu hại. Đồng thời, tiến hành tỉa bỏ những quả kém phát triển trong chùm quả để tạo độ thông thoáng.
• Kỹ thuật cơ giới tách trái: Đối với những chùm có nhiều quả, vị trí hai trái tiếp xúc sát nhau là nơi bướm rất thích đẻ trứng và rất khó phun xịt thuốc trúng đích. Nhà vườn nên sử dụng các đoạn gỗ hoặc nhựa nhỏ để kê (chêm) giữa các quả để tách rời chúng ra. Việc tách quả này giúp thuốc dễ bám đều hơn, từ đó hạn chế rất nhiều hiện tượng sâu hại cũng như rệp sáp trên quả sầu riêng từ lúc bắt đầu mùa mưa cho đến thu hoạch.
• Lưu ý khi chèn xốp: Đối với những vườn sử dụng miếng xốp để tách quả, bắt buộc phải xử lý ngâm xốp qua dung dịch thuốc nấm và thuốc sâu trước khi chèn vào kẽ trái nhằm triệt tiêu ổ trú ẩn của nấm bệnh và ấu trùng.

Ngoài ra, bà con có thể tìm cách tạo môi trường phát triển thuận lợi cho các loài thiên địch tự nhiên trong vườn như kiến sư tử, bọ ngựa và các loài nhện bắt mồi để chúng săn tìm, ăn thịt thành trùng (bướm) và trứng của sâu đục trái sầu riêng.

Xem thêm: Nguyên Nhân Sầu Riêng Dày Vỏ: Hiểu Rõ Để Chọn Mua và Bảo Quản Đúng Cách

2. Giải pháp hoá học trong trừ sâu đục trái sầu riêng

Tuy nhiên, các giải pháp thủ công và cơ giới trên chỉ phát huy tác dụng phòng ngừa và hỗ trợ khi sâu mới nở và còn ở ngoài vỏ gai. Một khi sâu hại đã đục sâu vào bên trong lớp vỏ cùi và múi trái, việc chèn tách quả hay cạo rửa bên ngoài sẽ không còn hiệu quả đánh trị trực tiếp do không thể tiếp xúc được với dịch hại đang nằm sâu trong đường hầm. Lúc này, việc can thiệp kịp thời bằng các giải pháp hóa học để xử lý triệt để sâu đục trái sầu riêng.

Triệt sâu đục trái sầu riêng cần sử dụng những sản phẩm có hoạt chất Flubendiamide trong Danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng tại Việt Nam. Flubendiamide là hoạt chất có khả năng thấm sâu và tác động mạnh mẽ vào hệ cơ của dịch hại, khiến sâu ngừng cắn phá và bị tiêu diệt triệt để ngay cả khi đang nằm ẩn nấp bên trong kết cấu gai dày của quả. Ngoài ra, bà con có thể tham khảo sử dụng luân phiên các sản phẩm có hoạt chất như Chlorantraniliprole, Emamectin, Abamectin... Việc phun luân phiên sẽ giúp quản lý sâu hiệu quả hơn, tránh kháng thuốc.

*Lưu ý: Bà con cần đọc kỹ hướng dẫn sử dụng của từng loại thuốc bảo vệ thực vật trước khi sử dụng và đảm bảo tuân thủ theo nguyên tắc 4 đúng (Đúng thuốc, Đúng liều lượng, Đúng lúc, Đúng cách).

Để diệt sâu đục trái sầu riêng từ khi phát triển kích thước cho đến lúc thu hoạch, nhà vườn cần chủ động kết hợp chặt chẽ giữa các biện pháp canh tác, kỹ thuật cơ giới tách chùm và theo dõi sát sao mật độ dịch hại trên vườn. Việc phát hiện sớm ngay từ khi vết đục còn ở ngoài vỏ gai và lựa chọn giải pháp phù hợp sẽ giúp giảm thiểu tối đa thiệt hại kinh tế và bảo vệ năng suất thương phẩm một cách bền vững nhất.

Bài viết mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn phù hợp với tình trạng thực tế mỗi vườn, bà con vui lòng liên hệ hotline kỹ thuật của Vật tư Nông Nghiệp Bích Trâm: 032.669.3970