THỐI RỄ SẦU RIÊNG: NGUYÊN NHÂN VÀ CÁCH XỬ LÝ PHỤC HỒI NHANH

Thối rễ sầu riêng là một trong những vấn đề nghiêm trọng ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng, phát triển và năng suất của cây. Bệnh thường xuất hiện khi đất vườn bị ngập úng, thoát nước kém hoặc nấm bệnh trong đất tấn công bộ rễ. Nếu không phát hiện và xử lý kịp thời, cây có thể suy kiệt, vàng lá, rụng lá, thậm chí chết hàng loạt. Vậy đâu là nguyên nhân gây thối rễ sầu riêng và cách xử lý như thế nào để cây nhanh phục hồi?

1. Dấu hiệu nhận biết bệnh thối rễ sầu riêng

Nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường ở bộ rễ giúp nhà vườn chủ động xử lý và hạn chế thiệt hại. Một số triệu chứng thường gặp gồm:

• Lá vàng, héo rũ: Lá chuyển sang màu vàng, mất độ bóng, rũ xuống dù đất vẫn còn ẩm. Tình trạng có thể xuất hiện ở một vài cành rồi lan rộng.

• Cây sinh trưởng chậm: Đọt non phát triển yếu, lá nhỏ, cành ít ra chồi mới và khả năng hấp thu dinh dưỡng suy giảm.

• Rễ tơ bị thối: Rễ non chuyển sang màu nâu hoặc đen, mềm nhũn, lớp vỏ rễ dễ tuột khi kiểm tra.

• Rễ lớn bị tổn thương: Khi bệnh tiến triển nặng, phần rễ chính có thể bị thâm đen, mục hoặc xuất hiện vùng vỏ bị hoại tử.

• Cây suy kiệt kéo dài: Tán lá thưa dần, cành khô, cây dễ bị ảnh hưởng bởi các điều kiện bất lợi khác.

Những triệu chứng trên cũng có thể xuất hiện khi cây bị úng nước, tổn thương rễ hoặc gặp các vấn đề về dinh dưỡng. Vì vậy, cần kiểm tra bộ rễ và độ ẩm đất để xác định nguyên nhân trước khi xử lý (Ảnh: Internet)

>>> Xem thêm: THỜI ĐIỂM CẮT NƯỚC LÀM BÔNG SẦU RIÊNG: NHỮNG LƯU Ý QUAN TRỌNG KHÔNG THỂ BỎ QUA

2. Nguyên nhân gây thối rễ sầu riêng

2.1. Đất vườn bị ngập úng, thoát nước kém

Đây là điều kiện phổ biến khiến bộ rễ sầu riêng suy yếu, đặc biệt trong mùa mưa. Khi đất bão hòa nước trong thời gian dài, lượng oxy trong đất giảm, khiến rễ thiếu oxy, giảm khả năng hô hấp và dễ bị tổn thương.

Môi trường đất ẩm kéo dài cũng tạo điều kiện thuận lợi cho một số tác nhân gây bệnh phát triển, làm tăng nguy cơ thối rễ (Ảnh: Internet)

2.2. Nấm và tác nhân gây bệnh trong đất

Một số tác nhân như Phytophthora spp. và Pythium spp. có thể gây tổn thương rễ trong điều kiện thích hợp. Ngoài ra, các loại nấm gây bệnh khác cũng có thể tham gia vào quá trình suy thoái bộ rễ.

Đáng chú ý, Phytophthora còn có thể gây bệnh ở cổ rễ và thân cây. Khi cây xuất hiện vết thâm đen, chảy nhựa hoặc vùng vỏ bị hoại tử gần mặt đất, nhà vườn cần kiểm tra kỹ để phân biệt với các dạng tổn thương khác.

>>> Xem thêm: MẮT CUA SẦU RIÊNG LÀ GÌ? TẦM QUAN TRỌNG VÀ CÁCH CHĂM SÓC ĐỂ CÂY PHÁT TRIỂN TỐT 

2.3. Đất chai cứng, pH không phù hợp

Đất bị nén chặt, kết cấu kém hoặc có tầng đất khó thoát nước sẽ hạn chế sự phát triển của rễ. Bên cạnh đó, pH đất không phù hợp có thể làm giảm khả năng hấp thu dinh dưỡng và ảnh hưởng đến hệ vi sinh vật có lợi.

Những yếu tố này khiến bộ rễ suy yếu, làm cây dễ bị tổn thương khi gặp điều kiện bất lợi.

2.4. Bón phân không hợp lý

Bón phân quá liều, đặc biệt khi đất đang khô hạn hoặc bộ rễ bị tổn thương, có thể làm tăng nồng độ muối trong vùng rễ, gây cháy rễ và khiến cây khó phục hồi.

Ngoài ra, việc sử dụng phân hữu cơ chưa hoai mục hoặc tập trung phân bón quá sát gốc cũng có thể làm phát sinh những vấn đề bất lợi cho vùng rễ.

2.5. Chăm sóc và quản lý vườn chưa đúng cách

Đào xới làm đứt rễ, tưới nước quá nhiều, để cỏ và tàn dư thực vật tích tụ không phù hợp hoặc không kiểm soát tốt nguồn bệnh đều có thể làm tăng nguy cơ tổn thương bộ rễ.

3. Cách xử lý thối rễ sầu riêng giúp cây phục hồi

Để xử lý hiệu quả, nhà vườn cần kết hợp cải thiện điều kiện đất, kiểm soát tác nhân gây bệnh và điều chỉnh chế độ chăm sóc. Không nên chỉ tập trung bón phân kích rễ khi bộ rễ vẫn đang bị thối.

Bước 1: Kiểm tra bộ rễ và xác định mức độ bệnh

Đào kiểm tra nhẹ ở khu vực rìa tán, nơi có nhiều rễ hút, tránh làm tổn thương thêm bộ rễ. Quan sát màu sắc, độ chắc của rễ và tình trạng đất xung quanh.

Nếu rễ chỉ bị tổn thương nhẹ, cây còn nhiều rễ khỏe thì khả năng phục hồi thường thuận lợi hơn. Với cây suy kiệt nặng, rễ chính bị thối hoặc cổ rễ bị tổn thương, cần đánh giá kỹ trước khi áp dụng biện pháp xử lý.

Bước 2: Thoát nước, giảm độ ẩm đất

Đây là việc cần ưu tiên khi vườn bị ngập úng hoặc đất quá ẩm.

• Khơi thông mương thoát nước, không để nước đọng quanh gốc.

• Kiểm tra hệ thống tưới và điều chỉnh lượng nước phù hợp với độ ẩm đất.

• Hạn chế tưới khi đất chưa kịp thoát nước.

• Cải thiện độ tơi xốp của đất bằng vật liệu phù hợp, tránh đào xới sâu làm đứt rễ.

Với vườn có tầng đất thấp hoặc thường xuyên ngập sau mưa, cần có giải pháp thoát nước lâu dài thay vì chỉ xử lý tạm thời.

Bước 3: Loại bỏ phần rễ đã thối nặng khi cần thiết

Đối với những cây có rễ bị thối rõ rệt, nhà vườn có thể loại bỏ phần rễ đã chết, mục nhũn trong phạm vi có thể thao tác an toàn. Không nên cắt bỏ quá nhiều rễ vì sẽ làm cây suy yếu thêm.

Nếu tổn thương lan đến cổ rễ hoặc phần gốc, cần xác định đúng tác nhân gây bệnh và lựa chọn biện pháp xử lý phù hợp. Tránh cạo, cắt sâu vào mô khỏe khi chưa có hướng dẫn kỹ thuật.

Bước 4: Kiểm soát tác nhân gây bệnh đúng cách

Khi có cơ sở xác định bệnh do nấm hoặc tác nhân gây bệnh trong đất, cần sử dụng sản phẩm được đăng ký phù hợp với cây trồng và đối tượng phòng trừ.

Nhà vườn nên lưu ý:

• Đọc kỹ nhãn, liều lượng, cách pha và phương pháp sử dụng.

• Tuân thủ thời gian cách ly nếu có quy định áp dụng.

• Không tự ý pha trộn nhiều loại thuốc hoặc tăng liều để mong đạt hiệu quả nhanh hơn.

• Không sử dụng một sản phẩm chỉ dựa trên tên gọi “trị thối rễ” khi chưa xác định đúng nguyên nhân.

Nếu bệnh lan rộng hoặc cây có dấu hiệu chết nhanh, nên lấy mẫu và tham khảo cán bộ bảo vệ thực vật hoặc đơn vị chuyên môn để xác định tác nhân gây bệnh (Ảnh: Internet)

Bước 5: Phục hồi bộ rễ và điều chỉnh dinh dưỡng

Sau khi xử lý nguyên nhân gây bệnh và cải thiện độ ẩm đất, nhà vườn mới nên tập trung hỗ trợ cây phục hồi.

• Bổ sung phân hữu cơ đã hoai mục, sạch mầm bệnh và phù hợp với điều kiện đất.

• Có thể sử dụng chế phẩm vi sinh có công dụng phù hợp theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

• Chỉ bón phân khoáng với lượng vừa phải khi cây bắt đầu phục hồi, tránh bón đậm quanh vùng rễ đang yếu.

• Duy trì độ ẩm vừa đủ, không để đất khô hạn kéo dài hoặc tiếp tục úng nước.

Các chế phẩm kích thích ra rễ chỉ có vai trò hỗ trợ trong điều kiện phù hợp, không thể thay thế việc thoát nước và kiểm soát tác nhân gây bệnh.

Bước 6: Theo dõi quá trình phục hồi

Sau xử lý, cần kiểm tra vườn thường xuyên để đánh giá tình trạng cây. Những dấu hiệu tích cực gồm lá ổn định, cây không tiếp tục héo, rễ mới hình thành và chồi phát triển khỏe hơn.

Thời gian phục hồi phụ thuộc vào mức độ tổn thương, tuổi cây, điều kiện đất và thời tiết. Cây bị tổn thương nhẹ có thể hồi phục nhanh hơn cây mất nhiều rễ hút hoặc bị thối rễ kéo dài.

>>>Xem thêm: CHĂM SÓC SẦU RIÊNG SAU KHI XỔ NHỤY: BÍ QUYẾT CHO VƯỜN TRÁI SUM SUÊ

4. Cách phòng bệnh thối rễ sầu riêng hiệu quả

Phòng bệnh chủ động giúp giảm chi phí xử lý và hạn chế nguy cơ cây suy kiệt trong mùa mưa (Ảnh: Internet)

Quản lý nước trong vườn: Thiết kế mương thoát nước phù hợp, kiểm tra khu vực trũng và không để nước đọng quanh gốc sau mưa lớn.

Duy trì đất tơi xốp: Bổ sung hữu cơ đã hoai mục, hạn chế làm đất quá chặt và tránh tác động cơ học mạnh đến vùng rễ hút.

Bón phân cân đối: Điều chỉnh lượng phân theo tuổi cây, giai đoạn sinh trưởng và tình trạng thực tế của vườn. Không bón phân đậm khi cây đang suy yếu hoặc bộ rễ bị tổn thương.

Theo dõi vườn định kỳ: Kiểm tra các cây có biểu hiện vàng lá, héo đọt, sinh trưởng kém để phát hiện vấn đề từ sớm. Chú ý những khu vực thường xuyên ngập úng hoặc có lịch sử bệnh rễ.

Quản lý nguồn bệnh: Vệ sinh dụng cụ canh tác, hạn chế vận chuyển đất nhiễm bệnh giữa các khu vực và xử lý cây bệnh theo hướng dẫn chuyên môn.

5. Những sai lầm cần tránh khi xử lý thối rễ sầu riêng

Một số cách chăm sóc tưởng như giúp cây nhanh phục hồi nhưng có thể khiến tình trạng nghiêm trọng hơn (Ảnh: Internet)

• Chỉ bón phân kích rễ mà không xử lý đất úng: Bộ rễ vẫn thiếu oxy và tiếp tục bị tổn thương.

• Tăng liều phân bón hoặc thuốc tùy ý: Có thể gây ngộ độc, cháy rễ và ảnh hưởng đến hệ vi sinh vật trong đất.

• Tưới nước liên tục để cây hồi sức: Khi đất đang dư ẩm, việc tưới thêm nước làm tình trạng thiếu oxy trầm trọng hơn.

• Xử lý đồng loạt khi chưa xác định nguyên nhân: Vàng lá, héo cây không phải lúc nào cũng do nấm bệnh; cần phân biệt với úng nước, hạn, tổn thương rễ và vấn đề dinh dưỡng.

Kết luận

Thối rễ sầu riêng là vấn đề cần được xử lý từ nguyên nhân, không chỉ từ triệu chứng bên ngoài. Nhà vườn nên ưu tiên thoát nước, kiểm tra bộ rễ, kiểm soát tác nhân gây bệnh phù hợp và điều chỉnh chế độ dinh dưỡng để tạo điều kiện cho cây phục hồi. Đồng thời, duy trì đất tơi xốp, quản lý độ ẩm và kiểm tra vườn thường xuyên là những giải pháp quan trọng giúp hạn chế bệnh tái phát, bảo vệ sức sinh trưởng và năng suất vườn sầu riêng về lâu dài.

 Bài viết mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn phù hợp với tình trạng thực tế mỗi vườn, bà con vui lòng liên hệ hotline kỹ thuật của Vật tư Nông Nghiệp Bích Trâm: 032.669.3970